Wat kan Donald Trump de komende tijd verwachten rond zijn impeachment?

De Democraten in het Amerikaanse Congres willen president Donald Trump woensdag ‘impeachen’ vanwege zijn rol bij de bestorming van het Capitool, eerder deze maand. Wat is dat eigenlijk precies, waarom is het niet hetzelfde als afzetting en wat staat Trump komende tijd te wachten?

Historische tijden in de VS!

Dat kun je wel zeggen. Het ziet ernaar uit dat Trump de eerste president uit de Amerikaanse geschiedenis gaat worden die twee keer een impeachment heeft ondergaan.

Presidenten die dat één keer overkomt zijn al heel zeldzaam – dat waren er voorheen maar twee: Bill Clinton (1998) en Andrew Jackson (1868). Zij werden uiteindelijk vrijgesproken door de Senaat, net zoals Trump tijdens zijn eerste rit, begin 2020. Richard Nixon stapte in 1974 zelf op, voordat het Huis hem kon aanklagen.

Het Huis van Afgevaardigden stemt naar verwachting woensdagavond tussen 21.00 en 22.00 uur (Nederlandse tijd) over de aanklacht tegen Trump.

Wanneer kan zo’n afzettingsprocedure worden gestart?

De Amerikaanse grondwet stelt dat een president uit zijn functie kan worden gezet als hij zich schuldig maakt aan “hoogverraad, omkoping of andere hoge misdrijven en vergrijpen”.

Die laatste bepaling is niet heel helder (want wat is een ‘hoog misdrijf’ precies?), maar in principe komt het neer op machtsmisbruik.

Waar beschuldigen de Democraten Trump van?

Er is dit keer één aanklacht (article of impeachment). Hij wordt beschuldigd van ‘aanzetten tot rebellie’. Volgens de Democraten jutte de president zijn aanhangers op in een toespraak, vlak voor de bestorming van het Capitool.

Hij zou bovendien het klimaat voor die gebeurtenis hebben geschapen door maandenlang te beweren dat zijn verkiezingsnederlaag het gevolg was van grootschalige fraude door zijn tegenstanders (wat hij nog steeds volhoudt).

“Met dit alles heeft president Trump de veiligheid van de VS en haar democratische instituties ernstig in gevaar gebracht. Hij bedreigde de integriteit van het democratische systeem, verstoorde de vreedzame machtsoverdracht en bracht een andere tak van de overheid in gevaar”, aldus de aanklacht.

Goed, een poging tot afzetting dus. Leg even snel uit hoe dat proces werkt.

Je kunt afzetting vergelijken met een strafproces. Het Huis van Afgevaardigden is dan het Openbaar Ministerie: het besluit of vervolging moet plaatsvinden, stelt de aanklachten op en treedt tijdens de rechtszaak op als aanklager.

De Senaat is de plek waar het proces plaatsvindt. De voorzitter van het Hooggerechtshof treedt op als rechtbankvoorzitter, maar dat is grotendeels een ceremoniële rol.

De honderd senatoren zijn feitelijk zowel rechter als jury: zij horen de aanklagers en de verdediging aan, stellen hen vragen en stemmen uiteindelijk over de veroordeling en de straf.

Het belangrijkste verschil met een strafzaak is dat afzetting een puur politiek proces is. Het gaat er niet om of kan worden aangetoond dat iemand schuldig is, maar of genoeg senatoren kunnen worden overgehaald voor een veroordeling te stemmen.

Democraat Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. (Foto: ANP)

De eerste zet is dus voor het Huis van Afgevaardigden.

Precies. Dat onderzoekt of de president in staat van beschuldiging moet worden gesteld. Daarbij kunnen getuigen worden gehoord en documenten worden opgevraagd (zoals tijdens de lange hoorzittingen in aanloop naar Trumps eerste impeachment), maar dat is geen vereiste.

Zo’n uitgebreid vooronderzoek, gebruikelijk uitgevoerd door de justitiecommissie, is echter geen hard vereiste. De Democraten stappen daar dit keer dan ook vanaf: ze vinden dat de aanklacht tegen Trump kraakhelder is. Daarom wordt die woensdag na debat meteen in stemming gebracht.

Gaat een simpele meerderheid akkoord met de aanklachten, dan wordt die naar de Senaat gestuurd. Gezien de Democratische meerderheid in het Huis – en het feit dat een (klein) aantal Republikeinen heeft gezegd voor te zullen stemmen – zal dit hoogstwaarschijnlijk het geval zijn.

De voorzitter van het Huis (in dit geval Democraat Nancy Pelosi) heeft al negen zogeheten impeachment managers aangesteld, die zullen optreden als aanklagers tijdens de politieke rechtszaak in de Senaat.

Wanneer kunnen we die rechtszaak in de Senaat verwachten?

Dat is nog even de vraag. De Republikeinen hebben tot eind januari een meerderheid in die kamer van het Congres, dus de huidige meerderheidsvoorzitter, Mitch McConnell, heeft nog veel invloed op de start van het proces. Hij heeft laten weten dat het wat hem betreft op z’n vroegst kan beginnen als de Senaat terug is van reces, op 19 januari – één dag voor de inauguratie van Biden.

De Democraten zouden liever eerder van start gaan, maar McConnell lijkt daar niet veel voor te voelen.