Wat te doen tegen somberheid? ‘Pillen hebben vaak geen zin’

Somberheid vormt een van de grootste gezondheidsrisico’s ter wereld. Geschat wordt dat er wereldwijd zo’n 350 miljoen mensen aan lijden. Volgens GZ-psycholoog en auteur Bjarne Timonen kunnen we op een natuurlijke manier uit het dal klimmen. Hij schreef het boek De leefstijlgids tegen somberheid.

Waarom komen depressieve gevoelens zo veel voor?

“Doordat wij op een onnatuurlijke manier leven. De huidige maatschappij stelt hoge eisen aan ons. Wijzelf ook. Daardoor hebben we veel stress. We slapen niet genoeg. We bewegen te weinig. En we eten ongezond. Als we onszelf al even rust gunnen, doen we dat voor de televisie. Ons hoofd staat altijd aan.”

Maar depressie is toch een ziekte? Daar moet je antidepressiva voor slikken?

“Depressie is inderdaad een ernstige aandoening. Het is een glijdende schaal. Iedereen heeft weleens last van een dipje. Als dat langer aanhoudt dan een paar dagen is er iets aan de hand dat de somberheid in stand houdt. Dan kan zo’n dipje uitmonden in een depressie.”

“Medicijnen dempen de symptomen, niet de oorzaak”

Bjarne Timonen, GZ-psycholoog en auteur

“In heel ernstige gevallen zijn antidepressiva nodig ter ondersteuning van therapie. Daar zijn ze ook voor ontworpen. In zeker de helft van de gevallen hebben pillen geen zin. Ze hebben bovendien vaak vervelende bijwerkingen. Ze dempen ook alleen maar de symptomen. Zodra je ermee stopt, komen de depressieve gevoelens terug als je niets aan de oorzaak van die gevoelens gedaan hebt.”

En die oorzaak moeten we zoeken in de manier waarop we leven?

“Ja. Depressieve gevoelens hebben vaak met gedrag te maken: we denken negatief over onszelf. En we leven ongezond. Alcohol heeft bijvoorbeeld effect op onze stemming. Roken en te weinig bewegen ook. Wanneer je beweegt, maak je namelijk serotonine en dopamine aan. Dezelfde stoffen die in het brein worden verhoogd wanneer je antidepressiva slikt.”

“Depressieve gevoelens hebben vaak met gedrag te maken”

Bjarne Timonen, GZ-psycholoog en auteur

“Ook wordt het makkelijker om nieuwe verbindingen in het brein te leggen. Datzelfde gebeurt als je mediteert. Daarom is de combinatie van dit soort leefstijlaanpassingen met cognitieve gedragstherapie ook zo goed. Je kunt er oude gewoonten mee doorbreken en nieuwe gewoonten mee aanleren.”

Welke dingen kunnen we nog meer doen tegen een dip?

“Mediteren dus. Of mindfulness. Daarvoor hoef je echt niet op een kussen te gaan zitten. Loop een ommetje na het eten. Of maak muziek. Ga niet ‘ontspannen’ voor de televisie of Netflix. Dat is geen effectieve manier van ontspannen. Je hoofd blijft ervan in de ‘aan-stand’ staan. Het is belangrijk om af en toe alleen maar even te zijn in plaats van te doen.”

In je boek noem je koud afdouchen ook als tip. Waarom helpt dat?

“Koud water na een warme douche verhoogt het gehalte noradrenaline in je bloed, een hormoonstof die bij depressie verlaagd is. Het zorgt voor een betere concentratie en alertheid. En voor een fit gevoel. Het is even wennen om de laatste minuut de warme kraan helemaal dicht te draaien. Maar ik weet uit ervaring: het is verslavend lekker.”

Waarom is compassie zo’n sterk middel tegen een dip?

“Wie depressieve gevoelens heeft, is vaak erg met zichzelf bezig. Op een negatieve manier. Om dat te doorbreken is zelfcompassie belangrijk. Maar ik zie bij patiënten dat compassie met anderen ook erg goed werkt. Door anderen te helpen, bijvoorbeeld middels vrijwilligerswerk, verleg je de focus naar de ander. Dat geeft adempauze.”

“Bovendien geeft het een goed gevoel om iets voor een ander te kunnen betekenen. Dat draagt bij aan een positiever zelfbeeld.”

“Ongezonde voeding kan bijdragen aan een sombere stemming”

Bjarne Timonen, GZ-psycholoog en auteur

Hoe kan het dat ongezond eten ons humeur beïnvloedt?

“Van ongezonde transvetten in koek en frituurproducten is bekend dat ze bijdragen aan een sombere stemming. Dat komt doordat ze de ontstekingswaarden in het bloed verhogen. Eiwitten die daarbij vrijkomen, kunnen bepaalde processen in het brein verstoren.”

Is het omgekeerde ook waar?

“Ja. Met gezonde voeding zoals vezelrijke producten, groenten, vette vis, noten en zaden gaan de ontstekingswaarden naar beneden. En dat zorgt voor een beter humeur.”

Nog meer tips?

“Veel naar buiten voor genoeg daglicht en vitamine D en wekelijks een half uur de natuur in. Uit onderzoek blijkt dat een half uur ‘natuursnuiven’ leidt tot een significant lagere bloeddruk en minder depressieve gevoelens.”

“En slaap voldoende. Je kunt nog zo gezond leven, als je niet goed slaapt, heeft het allemaal geen effect.”

Kunnen mensen op deze manier van hun depressie afkomen?

“Ik zie in de praktijk vaak dat mensen die kleine leefstijlaanpassingen maken in hun leven, positievere gedachten krijgen. Daardoor komen sommige mensen volledig van hun depressie af. Voor de meeste anderen geldt dat hun depressie veel makkelijker te behandelen is in combinatie met cognitieve gedragstherapie.”

“Kleine leefstijlaanpassingen kunnen ervoor zorgen dat mensen van hun depressie afkomen”

Bjarne Timonen, GZ-psycholoog en auteur

“Wat mij betreft zou de zorg zich dus niet enkel moeten richten op het veranderen van gedachten, maar ook op het veranderen van gedrag. Voor mijn boek heb ik honderden wetenschappelijke artikelen gelezen. Daarop is mijn boek gebaseerd. Met leefstijlveranderingen kun je ontzettend veel bereiken.”

Bjarne Timonen is GZ-psycholoog. In februari verscheen zijn boek De Leefstijlgids tegen somberheid.