Vervolg verhoren toeslagenaffaire: wat wisten Rutte, Asscher en Wiebes?

Maandag vervolgt de ondervragingscommissie de zoektocht naar wat er is fout gegaan in de kinderopvangtoeslag. Nadat ambtenaren zich afgelopen week hebben moeten verantwoorden, is het nu de beurt aan politici die destijds aan de knoppen draaiden.

Afgelopen week waren (oud-) topambtenaren en experts opgeroepen om onder ede gehoord te worden.

In de tweede week is het de beurt aan (oud-) politici die aan roer stonden. Wat wisten zij?

Maandag 23 november:
Frans Weekers
– Staatssecretaris van Financiën 2010-2014
Weekers vindt de alles-of-niets-aanpak te streng, volgens de toenmalig directeur van de Belastingdienst Peter Veld. Maar hij was volgens de belastingambtenaar niet specifiek betrokken bij de CAF 11-zaak, waarbij het gastouderbureau uit Eindhoven betrokken is.

Weekers heeft zijn zorg in ieder geval geen politiek vervolg gegeven. Dat kan te maken hebben met dat hij onder grote maatschappelijke en politieke druk een oplossing moet zien te vinden voor de Bulgarenfraude.

Dat was, blijkt nu, de opmaat naar een veel te streng beleid om fraudeurs op te sporen. Weekers treedt uiteindelijk in 2014 af vanwege een andere kwestie.

Eric Wiebes
– Staatssecretaris van Financiën 2014 – 2017
Wiebes, nu minister van Economische Zaken, volgt Weekers op. Wiebes heeft in algemene zin aandacht voor de fraudebestrijding, omdat hij weet hoe lastig zijn voorganger het ermee had.

In 2014 bespreken de Belastingdienst en Sociale Zaken, de beleidsbepaler voor de toeslagen, de harde opstelling van de fiscus. Volgens oud-directeur van de Belastingdienst Peter Veld vond Wiebes destijds het beleid “ook wel straf” en zag hij in dat de regels veranderd moeten worden.

Er werd uiteindelijk nooit actie ondernomen.

Lodewijk Asscher
– Minister van Sociale Zaken 2012 – 2017
Het gaat veel over de Belastingdienst in de toeslagenaffaire, maar officieel is Sociale Zaken de beleidsbepaler op dit terrein. De fiscus voert uit en spoort fraude op. Zodoende is de huidig PvdA-leider Asscher opgeroepen voor verhoor.

Er is tot op het hoogste niveau binnen het ministeries van Sociale Zaken en van Financiën gewerkt aan een andere aanpak, omdat men daar ook wel zag dat ouders in de knel kwamen.

Vlak voor de Kerst in 2014 zou Asscher daarover worden geïnformeerd, maar volgens toenmalig topambtenaar Marcelis Boereboom zijn de documenten nooit in de tas van de minister beland. Asscher verklaarde zelf ook zich de stukken niet te herinneren.

Asscher onderschrijft in 2015 tijden een Kamerdebat overigens de aanpak van de Belastingdienst dat zij het gehele bedrag kunnen terugvorderen als ouders een fout maken.

Woensdag 25 november:
Tamara van Ark
– Staatssecretaris van Sociale Zaken 2017 2020
Van Ark, nu minister voor Medische Zorg, was net als Asscher beleidsmatig verantwoordelijk voor de kinderopvangtoeslag.

Als oud-staatssecretaris van Financiën Menno Snel in juni vorig jaar ouders een schadevergoeding wil toezeggen, gaat Van Ark daar voor liggen. Volgens ambtenaren van Sociale Zaken omdat het een plan niet goed is uitgewerkt.

Onder het bewind van Van Ark wordt er lang gewerkt aan een ander toeslagenstelsel voor de kinderopvang, maar dat wordt op het allerlaatste moment geblokkeerd door Financiën. Directeur kinderopvang bij Sociale Zaken Maaike van Tuyll zegt ook “verbaasd” te zijn over de draai.

Menno Snel
– Staatssecretaris van Financiën 2017 – 2019
Snel is staatssecretaris van Financiën op het moment dat Van Ark met het voorstel komt om het toeslagenstelsel aan te passen. Het idee is dat ouders dan minder snel de dupe worden van de harde aanpak van de fiscus.

Maar Snel voorziet volgens kinderopvang-directeur Van Tuyll financiële risico’s. Bovendien zou de afdeling Toeslagen “het best draaiende onderdeel” van de Belastingdienst zijn.

Volgens oud-directeur Belastingdienst Uijlenbroek is er bij Snel op 4 juni 2019 het besef dat het roer rigoureus om moet. Hij kondigt dan ook aan de wet aan te passen. Uiteindelijk blijven de problemen zich voordoen en treedt hij in december van dat jaar af.

Donderdag 26 november:
Wopke Hoekstra
– Minister van Financiën 2017 – heden
Primair is de staatssecretaris van Financiën belast met de Belastingdienst en niet de minister, al is die als politiek leider van het departement uiteindelijk wel eindverantwoordelijk. Hoekstra is redelijk uit de wind gebleven.

Wel geeft hij de opdracht voor een onderzoek dat leidt tot aangifte van Financiën tegen de eigen Belastingdienst. Een ongekende stap. Even was Hoekstra het gezicht van de fiscus na het aftreden van Snel, maar dat veranderde toen D66 met Alexandra van Huffelen een nieuwe staatssecretaris leverde.

Mark Rutte
– Minister-president 2010 – heden
Net als Hoekstra, werd Rutte als premier nooit het gezicht van de toeslagenaffaire, hoewel hij het dossier in januari van dit jaar qua heftigheid vergeleek met de vliegramp met MH17 en de aardbevingen in Groningen.

De rol van Rutte ligt vooral bij de ministeriële commissie aanpak fraude waar hij leiding aan gaf in zijn vorige kabinet. Tussen 2013 en 2016 werd door deze commissie de fraudejacht opgeschroefd.

Documenten van deze commissie zijn geheim, ook de Kamer kreeg ze niet te zien. Maar de ondervragingscommissie heeft de stukken wel in bezit en kan die gebruiken bij het verhoor van Rutte.