‘Omdat er zo veel kan, kun je teleurgesteld raken in wat je niet bereikt’

Gratis basis- en voortgezet onderwijs en een leenstelstel; wie in Nederland wil leren, heeft daar de mogelijkheid toe. Het maakt minder uit waar je vandaan komt, het gaat meer om wat je kan. Maar betekent dat dat iedereen ambitieus moet zijn? Iedere week zoekt tijdschrift Flow op NU.nl het antwoord op zo’n psychologische vraag. 

Het ‘ambitiezaadje’ wordt steeds vroeger geplant. Een paar jaar geleden hoefde je op de kleuterschool nog weinig meer te doen dan plaatjes uitprikken en inkleuren. Nu krijgen kinderen in groep 1 en 2 al hun eerste Cito-toetsen, en dat wordt behoorlijk serieus aangepakt. De tafeltjes worden uit elkaar geschoven om afkijkende kleuters tegen te gaan.

Deze Cito-toetsen zijn de eerste testen in een leven vol examens, diploma’s en certificaten. En vol ouders die hun kinderen aanmoedigen goede cijfers te halen, want ze willen toch het beste voor hun kind. Hoe beter hij scoort, hoe meer keuzes hij heeft. De wereld ligt dan aan zijn voeten, hij kan worden wat hij wil: dokter, journalist, kunstenaar of uitvinder. Of zijn geluk zoeken aan de andere kant van de wereld. Bijna alles kan.

Dat is een enorme luxe en rijkdom, maar het vraagt ook wel iets van ons, merkt sociaalpsycholoog Barbara van der Steen. “Voor veel mensen is het een worsteling om te bedenken wat je wil. En een verantwoordelijkheid, want wanneer je niet bereikt wat je had gewild, voelt dat toch een beetje als je eigen schuld. Alles ligt immers binnen handbereik, dus belemmeringen zitten vooral in jezelf.”

Je hebt het zelf in de hand

Vroeger was dat anders. Van der Steen: “Toen had je nog allerlei excuses: je was het dubbeltje dat geen kwartje kon worden door je achtergrond. Of het was de wil van God waardoor je niet verder kwam. Maar die verklaringen gaan voor veel mensen nu niet meer op. In de beleving van vandaag heeft iedereen kansen en is het aan jou die te benutten. Dat brengt ook als opgave dat je je leven zelf moet vormgeven, dat je jezelf op waarde moet leren schatten. Het betekent ook omgaan met teleurstellingen en dat vergt emotionele stabiliteit.”

Ook dat hebben mensen volgens de sociaalpsycholoog nog niet zo in de vingers als je bedenkt dat een op de zeven werknemers burn-outklachten heeft.

Volgens Van der Steen zorgt het feit dat er zo veel bereikbaar is, ervoor dat mensen teleurgesteld kunnen raken in wat ze niet hebben bereikt. In kansen die ze hebben laten schieten en keuzes die ze hebben gemaakt. “Dat is een listig iets. Vanuit die manier van kijken kun je falen en dat maakt je kwetsbaar. Het is de schaduwkant van onze zoektocht naar succes.”

Schuldgevoelens en vergelijken

Veel mensen kampen ook met een schuldgevoel omdat hun omgeving van alles verwacht, ziet coach Gertrud de Witte. “Ouders, vrienden, studiegenoten, noem maar op. Als je daar niet aan voldoet, hoor je er niet bij. Of eigenlijk: ben je bang dat je er niet bij hoort.” 

In haar praktijk leert De Witte haar cliënten zich te beroepen op hun innerlijke kompas. “Wat vind jíj belangrijk? Vergeet je ouders en je vrienden, wat wil jij? We meten ons te veel met anderen. Als je steeds bezig bent met de buitenwereld en je beslissingen daarop baseert, kun je nooit echt gelukkig worden.”

Voel jij druk omdat alles kan? Laat het weten in een reactie onder dit bericht.