NUcheckt: Waarom we niet weten hoeveel microplastics mensen binnenkrijgen

NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: “Mensen krijgen wekelijks een creditcard aan microplastics binnen.”

Oordeel: onbewezen

Mensen zouden volgens verschillende berichten wekelijks het gewicht van een creditcard binnenkrijgen aan microplastics. Deze bewering is onder andere te vinden op WaterForum, Foodlog en Agro & Chemie. De bron is een persbericht van het Wereldnatuurfonds (WNF), dat een onderzoek naar de inname van microplastics door mensen liet uitvoeren. Maar krijgen we echt zo veel minuscuul plastic binnen?

Wat zijn microplastics?

Susanne Waaijers, projectleider en wetenschappelijk adviseur circulaire economie en duurzaamheid bij het RIVM, legt uit dat microplastics kleine synthetische deeltjes van minder dan 5 millimeter zijn, waarbij de hele kleine deeltjes (kleiner dan 100 nanometer) ook wel nanoplastics worden genoemd.

Microplastic ontstaat bij het verweren en afbreken van plastic. Onderzoek laat zien dat microplastic in onder meer drinkwater en de lucht zit.

Een creditcard eten per week, waar komt het vandaan?

Het persbericht van het WNF, waar het bericht van onder andere Foodlog op gebaseerd is, is gepubliceerd op 12 juni. Volgens de kop van dit bericht luidde zouden mensen per week een creditcard aan microplastic binnen “kunnen” krijgen. Het onderzoek waar het WNF het persbericht op baseerde is een analyse van consultancybureau Dalberg en The University of Newcastle in AustraliĆ«, in opdracht van het WNF.

Volgens de beschrijving van het onderzoek is het een analyse van de al bestaande onderzoeken naar microplastics. De analyse is niet gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift. Het verslag dat wel is gepubliceerd, beschrijft niet precies hoe de onderzoekers tot de conclusie zijn gekomen dat mensen wekelijks het gewicht van een creditcard aan microplastics binnen kunnen krijgen.

In de beschrijving van de analyse staat wel uitdrukkelijk dat het beschikbare onderzoek beperkt is. En dat er dus geen precieze schatting gemaakt kon worden van hoeveel microplastic mensen binnenkrijgen. Al zou de uiteindelijke schatting volgens experts “wel realistisch” zijn.

We weten niet hoeveel microplastic mensen binnenkrijgen

Waaijers en Bart Koelmans, hoogleraar water- en sedimentkwaliteit aan Wageningen University and Research, vertellen daarentegen dat we op dit moment simpelweg niet weten hoeveel microplastics mensen binnenkrijgen. Waaijers geeft aan dat er geen betrouwbare schattingen zijn van de hoeveelheid microplastics die Nederlanders, of EU-burgers, binnenkrijgen.

Koelmans zegt dat we weten dat microplastics in van alles zitten, maar dat we niet weten hoeveel microplastics mensen binnenkrijgen. “Een belangrijke reden hiervoor is dat we nog niet goed kunnen bepalen hoeveel microplastic er in voedsel of drinkwater zit. Daarnaast is de inname van microplastics waarschijnlijk sterk afhankelijk van eetgewoonten en regio.”

Waarom de hoeveelheid microplastic onbekend is

Koelmans legt uit waarom de methoden die worden gebruikt om de hoeveelheid microplastic te meten vaak onbetrouwbaar zijn. Hij vertelt dat er regelmatig niet schoon genoeg wordt gewerkt of dat hier niet op wordt gecontroleerd. “Ook in de lucht zitten microplastics, hier moet je rekening mee houden. Daarnaast vindt niet iedere meetmethode alle deeltjes microplastic en worden natuurlijke deeltjes soms ten onrechte aangemerkt als microplastic. Ook hier moet in het ontwerp van het onderzoek aan worden gedacht. “

“Met onze onderzoeksgroep bekeken we dit jaar vijftig onderzoeken naar microplastics in drinkwater. Hiervan bleken er slechts vier aan alle eisen voor betrouwbaar onderzoek te voldoen. Eerder vonden we bij onderzoeken naar microplastics in zeedieren dat geen van de door ons bekeken onderzoeken aan alle kwaliteitseisen voldeed.”

Zijn microplastics slecht voor ons?

Waaijers vertelt dat de gezondheidsrisico’s van microplastic nog niet bekend zijn. “Onderzoek naar microplastics, waar ook het RIVM bij betrokken is, richt zich nu bijvoorbeeld op virussen en bacteriĆ«n die zich door microplastics wellicht makkelijker verspreiden. Ook wordt bekeken of microplastics in de lucht de kans op ontstekingen in de longen vergroten.”

Koelmans benadrukt dat er op dit moment geen concrete aanwijzingen voor een risico van microplastics voor de mens zijn. “Maar omdat er nog relatief veel onbekend is en vanwege de maatschappelijke onrust over dit onderwerp, is het goed dat hier nog meer onderzoek naar wordt gedaan.”

Microplastics in hoge concentraties risico voor waterleven

Wat we wel weten, is dat microplastic voor het waterleven risico’s met zich meebrengt. Koelmans vertelt dat uit onderzoek blijkt dat grote hoeveelheden microplastics een negatief effect op sommige waterorganismen kunnen hebben. “Op dit moment zijn er nog maar weinig plekken ter wereld waar de concentratie microplastic zo hoog is, dat er problemen voor het waterleven door ontstaan. Maar de verwachting is dat het aantal plekken waar dit wel het geval is, zal gaan toenemen.”

Conclusie

Experts geven aan dat het op dit moment nog niet mogelijk is om een schatting te maken van de hoeveelheid microplastics die mensen binnenkrijgen. De meetmethoden zijn op dit moment vaak nog niet betrouwbaar genoeg. Bovendien zal de hoeveelheid microplastic dat mensen binnenkrijgen sterk cultuur- en regioafhankelijk zijn.

We beoordelen de stelling “mensen krijgen wekelijks een creditcard aan microplastics binnen” als onbewezen.

Heb jij een bericht of bewering gezien waarvan je de juistheid betwijfelt? Mail naar factcheck@nu.nl en dan gaan wij ermee aan de slag.