Internet-archeologie: Hoe de grootste websites ter wereld ten onder gingen

Ooit ‘googelden’ we massaal op AltaVista. De site ziet er tegenwoordig uit alsof hij is overgenomen door cybercriminelen. Ook oude giganten als CU2, Hyves en MSN zijn dood en begraven. Maar Google en Facebook blijven wél oppermachtig. Of een website overleeft of niet, valt evolutionair te verklaren.

Van Napster tot Hyves: wat weet jij van het internet van vroeger? Doe deze test van Quest

Ben je dertig jaar of ouder, dan heb je ‘m waarschijnlijk weleens gebruikt: AltaVista. Het was de eerste echte zoekmachine. Voordat AltaVista in 1995 online kwam, had je pech als je het hele internet wilde doorzoeken. Dat kon nog niet.

AltaVista is niet bedacht omdat iemand een zoekmachine wilde bouwen. Nee, het Amerikaanse hardwarebedrijf Digital zocht een manier om een gloednieuwe supercomputer te testen. Kon het apparaat het volledige internet in kaart brengen? Dat zou de ultieme krachtproef voor zijn. Toen AltaVista eenmaal tien miljoen websites had doorzocht, maakte Digital de zoekmachine openbaar. Het werd een doorslaand succes.

Internetters zochten weg in informatiedoolhof

In 1995 was het wereldwijde web totaal anders dan nu. Wat zes jaar eerder was begonnen als een speeltuin voor computerwetenschappers en andere specialisten, begon net een beetje mainstream te worden. In 1993 was XS4ALL de eerste commerciële internetprovider. En begin 1994 bood De Digitale Stad internettoegang in Amsterdam.

De snelle doorbraak van AltaVista valt goed te verklaren. Al die nieuwe internetters zochten de weg in het informatiedoolhof. Eerdere zoekmachines doorzochten niet het hele internet, maar alleen pagina’s die de beheerder handmatig had toegevoegd.

Google kale concurrent van AltaVista

Maar in 1998 opende een nieuwe zoekmachine de deuren. Google had een zo kaal mogelijke voorpagina en ging resultaten rangschikken op het aantal links vanaf andere pagina’s. Daardoor stond de pagina die je zocht vaak daadwerkelijk bovenaan het lijstje met zoekresultaten.

Bij AltaVista was dat niet zo. Het werkte, net als een bibliotheekcatalogus, met letterlijke zoekwoorden. De pagina die het meest op je zoekterm leek, kwam bovendrijven. Dat was niet altijd wat je zocht.

Een van de eerste beginschermen van Google, in 1997.

Survival of the fittest

Hoe kan het dat Google AltaVista wegvaagde, maar dat Google al ruim twintig jaar overleeft? Volgens cultuurwetenschapper en media-archeoloog Imar de Vries van de Universiteit Utrecht werkt ook het internet volgens de wetten van de evolutie.

“Evolutionair gezien kun je zeggen dat websites succesvol blijven zolang ze zich aanpassen aan de ontwikkeling van het internet”, zegt De Vries. “AltaVista was eerst heel handig, omdat gebruikers het internet volledig wilden doorzoeken. Maar Google was net even gebruiksvriendelijker en handiger.”

Giganten blijven in leven

De internetgiganten van nu ziet De Vries niet zomaar omvallen. Ten eerste zijn ze sterk gegroeid. Google is eigenaar van YouTube. En Facebook van Instagram en WhatsApp.

“Google en Facebook moeten zich blijven wapenen tegen schandalen over de duistere kanten van grootschalige dataverzameling”, zegt De Vries. “Maar ze hebben ook het geld om zich het beste aan te passen aan veranderingen die we nu nog niet kunnen voorzien.”

Cd-rot bedreigt online erfgoed

Maar waar blijven alle websites waarop we vroeger zo veel tijd doorbrachten? Van het internet uit de begintijd is weinig bewaard, zegt De Vries. “Papieren archieven blijven eeuwenlang intact. Om een oude website te reconstrueren, moet je op zoek naar lokale kopieën op harde schijven en cd-roms. Herschrijfbare cd’s lijden binnen een jaar of tien aan cd-rot. Gelukkig zijn er nu pogingen om De Digitale Stad en Hyves te archiveren.”

“Herschrijfbare cd’s lijden binnen een jaar of tien aan cd-rot”, aldus media-archeoloog Imar de Vries. (Getty)

Hyves is een van de websites die in naam nog wel bestaat, maar een andere functie heeft. De socialemediasite had in 2009 nog tien miljoen gebruikers. Maar die stapten al massaal over naar Facebook, toen Telegraaf Media Groep de site in 2010 voor maar liefst 53 miljoen euro kocht. Een miskoop voor het mediabedrijf, dat nog een deeltje van de investering probeert terug te verdienen met een spelletjessite onder de naam Hyves.

De andere oude netwerkpagina’s CU2, Sugababes en Superdudes zijn tegenwoordig dating- of sekssites.

Cybercriminelen op AltaVista?

En het goede, oude AltaVista? Dat werd in 2003 gekocht door concurrent Yahoo. Op altavista.com zie je nu een waarschuwing: “Cybercriminelen proberen mogelijk je gegevens van Altavista.com te stelen.” De oorzaak? Een verkeerd beveiligingscertificaat.

Of het nu komt doordat de gebruikers andere behoeften krijgen óf door een nieuwe eigenaar die de boel verprutst: websites die zich niet weten aan te passen, gaan dood. Zo werkt de evolutie van het internet.

Van Napster tot Hyves: wat weet jij van het internet van vroeger? Doe deze test van Quest