Hoe Boris Johnson de ‘Rode Muur’ van Labour in puin reed

Boris Johnson had het waarschijnlijk niet veel mooier kunnen dromen. Zijn Conservatieve Partij heeft niet slechts een meerderheid van de zetels in het Lagerhuis veroverd, maar de Britse kiezer heeft de premier een fors mandaat gegeven om zijn plannen voor het Verenigd Koninkrijk te verwezenlijken.

“Er was zeker de verwachting dat de Conservatieven een meerderheid zouden behalen, maar niet zo’n grote”, zegt dr. Robin Pettitt, politicoloog aan Kingston University in Londen.

Uitslagen Britse verkiezingen

  • Conservative: 358 zetels
  • Labour: 202 zetels
  • Scottish National Party: 48 zetels
  • Liberal Democrat: 11 zetels
  • Democratic Unionist Party: 8 zetels
  • Sinn Fein: 6 zetels
  • Plaid Cymru: 4 zetels
  • Green: 1 zetel
  • Overige partijen: 4 zetels

“Hij heeft nu meer ruimte om te manoeuvreren en te doen wat hij wil. Hij wordt waarschijnlijk de meest veilige en machtige Conservatieve premier die we in lange tijd hebben gezien”, aldus Pettitt. “Omdat hij deze meerderheid heeft gewonnen op zijn eigen voorwaarden, met zijn eigen mantra van Get Brexit Done, heeft hij nu veel meer ruimte om vijanden buiten én binnen zijn eigen partij het hoofd te bieden.”

De exitpeiling die bij het sluiten van de stembureaus om 23.00 uur (Nederlandse tijd) werd gepubliceerd, voorspelde al een flinke winst voor de Conservatieven en een monsterverlies voor Labour. Naarmate de nacht vorderde en plaatsmaakte voor de ochtend, werd dat beeld bevestigd.

Boris Johnson brak door Labour’s ‘Rode Muur’

Een goede indicatie van wat zou volgen, was de einduitslag in Blyth Valley, een voormalig mijnbouwgebied in Northumberland. De arbeidersklasse is er goed vertegenwoordigd. Sinds het district in 1950 werd samengesteld, was het in handen van Labour. Het gold als deel van de ‘Red Wall’, het traditionele achterland van de partij in het noorden en midden van Engeland en het noorden van Wales.

Daar kwam donderdag verandering in. De Conservatieve kandidaat, Ian Levy, pakte de winst in Blyth Valley. “Ik wil Boris bedanken”, zei hij tijdens zijn overwinningsspeech. “Ik zit komende maandag in de trein naar Londen. We gaan de Brexit gedaan krijgen en een sterke economie opbouwen voor het Verenigd Koninkrijk.”

Jonhson reed op zijn Brexit-bulldozer dwars door de Rode Muur. Het ene na het andere kiesdistrict waar meer dan vijftig jaar geen Conservatief aan de macht was geweest viel. Labour leed de zwaarste verkiezingsnederlaag sinds 1935.

Oud-Labour-stemmers liepen massaal weg bij partij

Vooral witte mannen uit de arbeidersklasse keerden de partij de rug toe. Velen van hen stemden in 2016 voor de Brexit. De pogingen van Labour-leider Jeremy Corbyn om zowel voor- als tegenstanders van de Britse uittreding binnen zijn partij binnenboord te houden, sloegen bij hen niet aan.

“Jeremy Corbyn zelf had niet de impact waar de partij duidelijk op had gehoopt. En dat de Labour Party probeerde werkelijk iedereen tevreden te stellen, werkte ook niet,” zegt Pettitt.

De Labour-leider probeerde tijdens de campagne het nationale zorgstelsel NHS tot het belangrijkste verkiezingsthema te maken. Na 3,5 jaar waarin de Brexit de Britse politiek volledig domineerde, bleken die inspanningen tevergeefs.

Pettitt: “Corbyn’s factie binnen de Labour Party wordt gezien als een ‘Londens’ soort socialisme, wat de kiezers in dat soort noordelijke districten niet aanspreekt. Het wordt gezien als te elitair en te stedelijk. En Corbyn zelf wordt daar niet beschouwd als betrouwbaar.”

Britse verkiezingen

Scottish National Party verovert Schotland

De Conservatieven zijn niet de enige winnaars. In Schotland maakte de Scottish National Party (SNP) een flinke opmars. Ze veroverden 48 van de 59 Schotse zetels in Westminster, 13 meer dan tijdens de verkiezingen van 2017.

Die overwinning zal wel bitterzoet proeven voor de Schotse nationalisten. Het is een impuls voor hun verlangen naar een nieuw referendum over de onafhankelijkheid van het Brexit-sceptische Scotland. Tegelijkertijd laat de aanzienlijke Conservatieve meerderheid in het Lagerhuis SNP-leider Nicola Sturgeon en de haren waarschijnlijk weinig ruimte om dat te bereiken. De Conservatieven zullen niet geneigd zijn hen tegemoet te komen.

Leider Liberal Democrats ruimt het veld

Labour is ook niet de enige verliezer. De Liberal Democrats, wiens voornaamste campagnebelofte was dat zij de Brexit door het parlement zouden laten afblazen, wonnen dan wel twee zetel meer dan in 2017, maar ze kregen toch een schokkend verlies te verduren. Leider Jo Swinson werd in haar district, Dunbartonshire East in Schotland, verslagen door Amy Callaghan van de SNP.

Swinson werd daarmee de grootste, al zij het niet de enige bekende naam uit de Britse politiek die het veld moest ruimen. Onder de anderen zijn Nigel Dodds, de leider van de Noord-Ierse Democratic Unionist Party in Westminster, en Liberal Democrat Chuka Umunna.

Brexit op Boris z’n voorwaarden

Premier Boris Johnson wil voortvarend te werk gaan en zijn uittredingsakkoord nog voor de kerstdagen door het Lagerhuis loodsen. Het VK stapt dan op 31 januari uit de EU, waarmee een transitieperiode van een jaar in werking treedt.

Daarmee is de Brexit-kous overigens niet af. In ‘fase twee’ moet er met Brussel worden onderhandeld over een omvangrijk vrijhandelsakkoord. Johnson beloofde dat hij dat binnen de transitieperiode voor elkaar zou krijgen. Dat geldt als een praktisch onhaalbare belofte – maar de premier heeft nu een parlementaire meerderheid in handen waarmee hij die kan verbreken en de transitie kan verlengen.