Blik op de ruimte: Nieuwe ontdekking Hubble en prehistorische sterrenkunde

Zowel op aarde als in de ruimte wordt druk gezocht naar sterrenstelsels, sterren, planeten en uiteindelijk buitenaards leven. In deze wekelijkse rubriek volgen we het nieuws over de belangrijkste onderzoeken.

Hubble onthult meer dan 22.000 sterrenhopen

Ruimtetelescoop Hubble heeft meer dan 22.000 bolvormige sterrenhopen gevonden in de Comacluster, een gigantische groep van duizenden sterrenstelsels op circa 300 miljoen lichtjaar afstand van de aarde.

Een bolvormige sterrenhoop is een oude groep van honderdduizenden of zelfs miljoenen sterren in de vorm van een bol. Zwaartekracht houdt de sterren dicht bij elkaar. Deze sterrenhopen, die astronomen beschouwen als een van de oudste stellaire structuren in het universum, draaien rond sterrenstelsels zoals satellieten draaien om de aarde.

De Melkweg, het sterrenstelsel waarin ons zonnestelsel zich bevindt, telt voor zover bekend ongeveer 150 tot 180 van dit soort sterrenhopen. Voor het blote oog verschijnen ze als vaag uitziende sterren, maar via een kleine telescoop zijn ze te zien als een glinsterende, sneeuwbalachtige vorm gevuld met ontelbare sterren.

Hubble laat zien dat sommige sterrenhopen in Coma in brugachtige patronen naast elkaar liggen. Dit is volgens de onderzoekers het bewijs dat de stelsels via zwaartekracht aan elkaar trekken.

De studie, uitgevoerd door onderzoekers van de Space Telescope Science Institute en de Australian Telescope National Facility, stelt astronomen in staat om de verdeling van donkere materie in de Comacluster in kaart te brengen. De nieuwe bevindingen zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift The Astrophysical Journal.

De Comacluster is populair onder astronomen, omdat hij vlak bij de Melkweg ligt en goed zichtbaar is. Het is onder andere de plek waar wetenschappers voor het eerst mysterieuze zwaartekrachtafwijkingen waarnamen veroorzaakt door donkere materie.

Om tot hun bevindingen te komen ‘plakten’ de onderzoekers verschillende foto’s die Hubble in de loop der jaren maakte aan elkaar om zo een mozaïek van het cluster te creëren. Vervolgens ontwikkelden zij algoritmen om de afbeeldingen te doorzoeken.

Op deze mozaïek van foto’s gemaakt door de Hubble ruimtelescoop zijn meer dan duizend sterrenstelsels te zien. Dankzij de ultrascherpe blik van Hubble telden de onderzoekers 22.426 bolvormige sterrenhopen. (Foto: NASA, ESA, J. Mack (STScI) and J. Madrid (Australian Telescope National Facility)

Grottekeningen prehistorie onthullen complexe kennis van astronomie

Mensen in de prehistorie hadden al een relatief grote kennis over sterrenkunde, onthullen enkelen van ’s werelds oudste grotschilderingen volgens Engelse wetenschappers. De tekeningen die in grotten in heel Europa te vinden zijn, zouden niet zomaar afbeeldingen van wilde dieren zijn. In plaats daarvan staan de dieren symbool voor sterrenconstellaties, ofwel sterrenbeelden uit de dierenriem.

Mensen gebruikten de tekeningen vermoedelijk om de datum vast te stellen en grote gebeurtenissen zoals komeetinslagen te markeren. Onderzoekers van de universiteiten van Edinburgh en Kent stellen dat mensen 40.000 jaar geleden misschien al in staat waren om de tijd bij te houden door te kijken naar de veranderende posities van de sterren. Hun bevindingen zijn deze week gepubliceerd in het wetenschapsblad Athens Journal of History.

Volgens de studie begreep de prehistorische mens het effect al dat wordt veroorzaakt door de geleidelijke verschuiving van de rotatieas van de aarde, vergelijkbaar met het wiebelen van een tol. Wetenschappers schreven de ontdekking van dit fenomeen, ook wel precessie genoemd, voorheen toe aan de oude Grieken.

De onderzoekers bestudeerden grottekeningen in Turkije, Spanje, Frankrijk en Duitsland. Een steengravure in een grot in Turkije moet bijvoorbeeld een komeetinslag voorstellen, die rond 11.000 voor Christus plaatsvond.

Ook een muurschildering in de beroemde grotten van Lascaux, waarop een stervende man en verschillende dieren te zien zijn, refereert mogelijk aan een komeetinslag. Een van de oudste beeldjes ter wereld, de Leeuwmens, gevonden in de Duitse Stabelgrotten, komt volgens het onderzoek overeen met het sterrenbeeld Leeuw uit de dierenriem.

“De prehistorische grotkunst toont aan dat mensen die tijdens de laatste ijstijd leefden geavanceerde kennis van de nachtelijke hemel hadden. Intellectueel gezien verschilt dit nauwelijks met de kennis die wij vandaag de dag hebben”, zegt hoofdonderzoek Dr. Martin Sweatman.

Astronomie in prehistorische kunst